Κυριακή, 25 Μαρτίου 2012

04. Βελισσάριος Κορένσιος


  Ο Βελισσάριος Κορένσιος (Belisario Corenzio, 1558-1646) , γεννήθηκε στη Νοτιοδυτική Πελοπόννησο, και έδρασε κυρίως στην ιταλική χερσόνησο, στη Βενετία, τη Ρώμη, και κατεξοχήν στην ισπανοκρατούμενη Νάπολη. Η υποστήριξη τόσο της ισπανικής Αυλής όσο και των κυριότερων θρησκευτικών ταγμάτων της πόλης, του επέτρεψε την ανάληψη και την εκτέλεση ενός μεγάλου αριθμού παραγγελιών για ευρείς ζωγραφικούς κύκλους, μεταξύ άλλων, στο Ανάκτορο της Νάπολης, στο Ενεχυροδανειστήριο, το δικαστικό μέγαρο της πόλης, σε μέγαρα ευγενών, όπως και στις εκκλησίες των ιησουιτών, των θεατίνων, των βενεδικτίνων, των ορατοριανών κ.ά. Με το έργο του αυτό, το οποίο μέχρι τώρα έχει μελετηθεί αποσπασματικά, o «Belisario» –όπως ήταν γνωστός στην εποχή του–, συνέβαλε σημαντικά στην εδραίωση της ζωγραφικής της Αντιμεταρρύθμισης και στη διαμόρφωση της ναπολιτάνικης σχολής ζωγραφικής. Υπήρξε ο παραγωγικότερος ζωγράφος της Νάπολης και της ευρύτερης περιοχής, όπως μας επιτρέπει να διαπιστώσουμε το σωζόμενο έργο του, το οποίο αποτελείται από μεγάλο αριθμό νωπογραφικών συνόλων, σχεδίων και ελαιογραφιών. Επιπλέον, οι πληροφορίες που αντλούμε από αρχειακές μαρτυρίες και από τις σχετικές πηγές μας φανερώνουν έναν εξίσου μεγάλο αριθμό χαμένων ή αφανών έργων και παράλληλα αποκαλύπτουν ότι ο Βελισσάριος, πέρα από τη ζωγραφική εκτέλεση, συχνά αναλάμβανε την επίβλεψη του συνόλου της διακόσμησης σε εκκλησίες και ανάκτορα.  



  Σπούδασε στη Βενετία υπό τον Τιντορέττο,  στη συνέχεια το 1590 εγκαταστάθηκε στη Νάπολη, όπου έγινε διάσημος για την αδίστακτη συμπεριφορά του ως άνθρωπος αλλά και την ταχεία άνοδο του ως καλλιτέχνης. Εκεί ο Κορένσιος μαζί με το Ριμπέρα και τον Καρατσιόλο απέκτησαν πλήρη υπεροχή, αφ' ενός με την ικανότητά τους, αφ' ετέρου με την υποκρισία και τη βία. Λέγεται ότι δημιούργησαν μια τριανδρία, της οποίας στόχος ήταν ο πλήρης έλεγχος όλων των μεγάλων ζωγραφικών εργασιών στη Νάπολη και ο ισομερής καταμερισμός των κερδών. Επίσης, δε δίσταζαν να καταφύγουν στα πιο βίαια μέτρα, για να βγάλουν τους αντιπάλους τους από τη μέση, όταν δεν κατάφερναν να τους εκφοβίσουν...
Φημολογείται ότι όταν ο Γκουίντο Ρένι ήρθε το 1621 στη Νάπολη για να ζωγραφίσει στο παρεκκλήσι του Αγίου Ιανουαρίου, η τριανδρία δωροδόκησε ένα δολοφόνο για να τον σκοτώσει(όπως μπορεί να είχε ήδη συμβεί με τον Ντομενιτσίνο). Ο μπράβος σκότωσε το βοηθό του Γκουίντο, και φόβισε αποτελεσματικά το Ρένι, ο οποίος αποχώρησε στη Ρώμη.Ο Κορένσιος, ωστόσο, υπέστη μόνο προσωρινή φυλάκιση.Το 1609 οι μοναχοί των Βενεδικτίνων του ανέθεσαν τη διακόσμηση της εκκλησίας των Αγίων Σεβερίνος και Σώσιος, όπου ζωγράφισε επίσης μερικά παρεκκλήσια.Το 1615 φιλοτέχνησε τη νωπογραφία που κοσμούσε το θόλο της αψίδας του ναού της Αγίας Μαρίας στην Κωνσταντινούπολη και το 1629 τη νωπογραφία του θόλου του Μόντε Κασίνο (που χάθηκε στο βομβαρδισμό του 1944). Δούλεψε πολλά χρόνια στην εκκλησία της Αγίας Μαρίας Λα Νόβα (τη νωπογραφία στο ταβάνι). Δημιούργησε τέσσερις ακόμα στο ναό της Αγίας Μαρίας ντε πόπολο, καθώς επίσης υπάρχουν έργα του και στο ναό της Αγίας Πατρικίας.
Ο Κορένσιος πέθανε, λέγεται, το 1646, στην ηλικία των 85, πέφτοντας από μια σκαλωσιά ενώ διόρθωνε μία από τις νωπογραφίες του στην εκκλησία των αγίων Σεβερίνο και Σώσιο, όπου και θάφτηκε.


  Ο Βελισσάριος Κορένσιος ανταποκρίθηκε με επάρκεια στην πρωτόγνωρη, για τη Νάπολη, ζήτηση ζωγραφικής εργασίας και υπήρξε ο παραγωγικότερος καλλιτέχνης της εποχής, ικανοποιώντας τις ποικίλης προέλευσης παραγγελίες σε ένα χρονικό διάστημα που ξεπερνά τον μισό αιώνα. Εργάστηκε για όλα σχεδόν τα θρησκευτικά τάγματα, ως «άγρυπνος οφθαλμός της αντιμεταρρυθμιστικής εικονογραφίας», σε όλες σχεδόν τις μεγάλες βασιλικές παραγγελίες και επιπλέον για λογαριασμό των βαρόνων. Μπορούμε, συνεπώς, να αναφερθούμε σε μια σαφή, σταθερή και ηθελημένη επιλογή και όχι σε μια τυχαία και ευκαιριακή απασχόληση ή αποδοχή του ζωγράφου και της τέχνης του, η οποία εναρμονίζεται, σε μεγάλο μέρος της, με τη ρωμαϊκή καλλιτεχνική παραγωγή των τελευταίων δεκαετιών του 16ου αιώνα.

 
   Ήταν ένας επιδέξιος ελαιογράφος, αλλά δεν τον ικανοποιούσε ιδιαίτερα η συγκεκριμένη τεχνική. Φιλοδοξούσε να κάνει σπουδαίες νωπογραφίες, πολλές εκ των οποίων βρίσκονται στη Νάπολη. Οι νωπογραφίες του μπορούν να συγκριθούν ποιοτικά με νωπογραφίες λίγων μεγάλων ζωγράφων και ποσοτικά με ακόμα λιγότερων. Μπορούσε σε μία μόνο μέρα να φέρει εις πέρας τη δουλειά τεσσάρων επαγγελματιών ζωγράφων. Ένα από τα μεγαλύτερά του έργα είναι η "Σιτίση των πέντε χιλιάδων" στην τραπεζαρία των Βενεδικτίνων, το οποίο του πήρε μόλις σαράντα ημέρες.
Τα έργα του Corenzio συνιστούν κατά βάση μιαν εικονογράφηση των θρησκευτικών και πολιτικών θεμάτων. Το ύφος του Κορένσιου αντλεί αρχικά και κατά κύριο λόγο από τον ύστερο ρωμαϊκό μανιερισμό, ενώ στη συνέχεια χρησιμοποιεί μέρος των πρώτων διατυπώσεων της κλασικιστικής τάσης, ραφαηλικής προέλευσης. Το ότι σε μερικά έργα του διακρίνουμε στοιχεία που ξεπερνούν τις μανιεριστικές συμβάσεις, προσεγγίζοντας, επιπόλαια, ακόμα και το κιαροσκού­ρο του Καραβάτσιο, δεν αρκούν για να ακυρώσουν την παραπάνω διαπίστωση, εφόσον είναι μέρος της εκλεκτικής τακτικής του Κορένσιου για ανάμιξη περισσότερων στοιχείων που συνεισφέρουν στην πληρέστερη αφήγηση της εικονιζόμενης παράστασης. 



Πηγές :

  • Belisario Corenzio[Ιωάννου, Παναγιώτης Κ.], Η ζωή και το έργο του, ΕΚΔΟΣΕΙΣ: Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης - 2011, ISBN: 960-524-353-9
  • http://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/reni.php
  • http://www.1911encyclopedia.org/Belisario_Corenzio 
  • Ο ζωγράφος Βελισσάριος Κορένσιος, Παναγιώτης Κ. Ιωάννου, Διδακτορική διατριβή Ρέθυμνο 2003
  • http://www.annunziatamaggiore.it/index.php?p=storia7_en
  • http://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/reni.php
  • http://it.wikipedia.org/wiki/Belisario_Corenzio
  • Giovanni Rosini, Storia della pittura italiana esposta coi monumenti, Pisa, presso N. Capurro, 1846, p. 197, accessibile su google libri.
  • Jane Turner (a cura di), The Dictionary of Art. 7, p. 848. New York, Grove, 1996. ISBN 1884446000
  • Pierluigi Leone De Castris, Pittura del Cinquecento a Napoli, 1573-1606: l’ultima maniera,Napoli, 1991.


                                 



Σάββατο, 10 Μαρτίου 2012

03. Μιχαήλ Δαμασκηνός


  Ο Μιχαήλ ή Μιχέλης Δαμασκηνός γεννήθηκε γύρω στο 1530-35 και ήταν υιός κάποιου Τζώρτζη, ενώ ο ίδιος είχε μία κόρη, την Αντωνία, που παντρεύτηκε τον Καστρινό ζωγράφο Γιαννά Μαντούφο. Πρόκειται για τον σημαντικότερο ίσως ζωγράφο της Κρητικής σχολής. Ο Μιχαήλ Δαμασκηνός γεννήθηκε στο Βενετοκρατούμενο Χάνδακα γύρω στα 1540 και διδάχτηκε την τέχνη της ζωγραφικής στην Σχολή της Αγίας Αικατερίνης των Σιναΐτων. Σε ηλικία 32 ετών (1577-1582) εργάστηκε στη Βενετία, όπου και ήρθε σε επαφή με τα σύγχρονα ρεύματα της τέχνης. Εκεί διετέλεσε μέλος της Ελληνικής αδελφότητος της Βενετίας από το 1577 ως το 1582. Στα έργα του αναδεικνύεται η θαυμαστή συνύπαρξη της βυζαντινής αγιογραφίας με τις τεχνικές της δυτικής ζωγραφικής και της αναγεννησιακής τέχνης.
Έχει φιλοτεχνήσει πολλά έργα τα οποία βρίσκονται σκόρπια σε συλλογές από τον Άγιο Γεώργιο της Βενετίας και το Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών έως και την Βυζαντινή Συλλογή της Αγίας Αικατερίνης των Σιναΐτων όπου εκτίθενται έξι από τις σημαντικότερες εικόνες του οι οποίες ανήκαν στην Μονή Βροντησίου όπου φαίνεται να  εργάστηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα στο εκεί εργαστήριο της Μονής.



  Το 1584 τον συναντάμε στο Χάνδακα, και, σύμφωνα με τη γνώμη του καθηγητή Κ.Δ. Καλοκύρη,
«έκτοτε έργάζεται είς τήν Μονήν τού Βροντησίου έκ τού έκεί δέ έργαστηρίου του προέρχονται ασφαλώς oί είκόνες τού Άγίου Μηνά» (σήμερα στην Αγ. Αικατερίνη).Οι έξι αυτές εικόνες αποκαλύπτουν την πολυσχιδή προσωπικότητα του Δαμασκηνού. Κατείχε καλά τη βυζαντινή ζωγραφική τέχνη, αλλά δε σταμάτησε μόνο εκεί. Γνώριζε την ευρωπαϊκή ζωγραφική της εποχής του και κατάφερε να συνδυάσει τα βυζαντινά στοιχεία με τα αναγεννησιακά. Το τελικό αποτέλεσμα είναι οι εικόνες που μεταφέρουν τη βυζαντινή βαρύτητα στον αναγεννησιακό ρεαλισμό. Και συνεχίζει ο κ. Καλοκύρης :
«ένοφθαλμίζει είς τήν Βυζαντινήν τήν σύγχρονον τέχνην, άνανεώνει το παραδεδομένον διά τού νέου καί παράγει έργα τών όποίων θαυμάζει κανείς τήν κράσιν τού ιεροπρεπούς και τού μυστικού κόσμου τού Βυζαντίου προς την φαιδράν και ρεαλιστικήν άτμόσφαιραν τού 16ου αίώνος......δέν άvτιγράφει τήν σύγχρονον τέχνην άλλά έγγράφει τό σύγχρονον δεδομένον είς τήν μακράν έθνικήν παράδοσιν...».


   Τέσσερα χρόνια αργότερα του ανετέθη η τοιχογράφηση του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων, για την οποία, παρά την προκαταβολή των εξήντα δουκάτων, ποτέ δεν πήγε στην Βενετία. Το 1590 ζωγραφίζει την Αποτομή του Ιωάννου που βρίσκεται στην Κέρκυρα, για την οποία θα κάνουμε μια μικρή αναφορά, και το 1591 την Α' Οικουμενική Σύνοδο που βρίσκεται στο Μουσείο Χριστιανικής Τέχνης του Ηρακλείου.


   Χαρακτηριστικό των έργων του Μιχαήλ είναι το τριανταφυλλί σάρκωμα που απλώνεται σε κάθε προπλασμό. Λίγες πινελιές πλάθουν τους όγκους. Σε ορισμένες εικόνες τα φώτα, πολύ χυμώδη και ελεύθερα, θυμίζουν παλαιότερα έργα. Ο Δαμασκηνός χρησιμοποιεί συχνά δευτερεύοντα δυτικά στοιχεία, ακόμη και σε αυτά τα έργα και χωρίς να διασπάται η ενότητα του έργου.Ιδιάζον χαρακτηριστικό του Μιχαήλ Δαμασκηνού είναι ότι ζωγράφιζε πάντα ξύλινους θρόνους και ποτέ μαρμάρινους, που είναι τόσο κοινοί στα έργα άλλων Κρητικών ζωγράφων.Ο Δαμασκηνός έχαιρε μεγάλης φήμης και απόδειξη αυτού είναι ότι, ενώ διέμεναν στην Βενετία πολλοί άλλοι ζωγράφοι, αυτόν μόνο κάλεσαν από την Κρήτη για να ζωγραφίσει τον Αγ. Γεώργιο των Ελλήνων. Έχει σωθεί επίσης και η μαρτυρία του Αλέξανδρου Βικτορίου, φημισμένου γλύπτη, ο οποίος πλήρωσε τον Μιχαήλ Δαμασκηνό τριάντα δουκάτα για τα έξοχα φιλοτεχνήματά του. Η επίδρασή του στους μεταγενέστερους ζωγράφους ήταν πολύ μεγάλη. Εικονογραφικοί τύποι που αυτός εισήγαγε, έγιναν εξαιρετικά δημοφιλείς και αντιγράφηκαν μέχρι τα μέσα του 18ου αιώνα, όπως π.χ. Η Αποτομή της Κεφαλής του Ιωάννου. Στον πίνακα αυτόν εκτός από τους τέσσερις αγγέλους, που κατεβαίνουν από τμήμα κύκλου στο επάνω μέρος της εικόνας, παραδοσιακή είναι και η απόδοση των πτυχών στο ιμάτιο του Προδρόμου και στα ρούχα των δύο μεσόκοπων ανδρών με διάφορους τόνους του ιδίου χρώματος, που δεν συγχέονται ή με συμπληρωματικά χρώματα στο ιμάτιο του μεσήλικα άνδρα, που εικονίζεται μετωπικά, όπου συνδυάζονται το τριανταφυλλί με το γαλάζιο και το λευκό.


Χάρη στη Μονή Βροντησίου διασώθηκαν μερικές αντιπροσωπευτικές εικόνες του μεγάλου Κρητικού ζωγράφου Μιχαήλ Δαμασκηνού. Πρόκειται για τις εικόνες


1.Η προσκύνησις των Μάγων
2.Μη μου άπτου
3.Η Α' Οικουμενική Σύνοδος
4.Ο Μυστικός Δείπνος
5.Η καιόμενη βάτος
6.Η Θεία Λειτουργία.

Οι εικόνες αυτές βρίσκονταν ως το 1800 στο ιστορικό μοναστήρι.


  Ο τότε Μητροπολίτης Κρήτης Γεράσιμος αντελήφθη τη μεγάλη καλλιτεχνική αξία αυτών των εικόνων και τις μετέφερε στον Άγιο Μηνά, στο Μεγάλο Κάστρο (σημερινό Ηράκλειο). Στον Άγιο Μηνά έμειναν σχεδόν δύο αιώνες. Και το 1970 περίπου μεταφέρθηκαν στο Εκθετήριο Εικόνων και Κειμηλίων της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κρήτης, στο Ναό της Αγίας Αικατερίνης.Οι εικόνες αυτές μαρτυρούν τη σχέση που είχε ο περίφημος αυτός ζωγράφος με τη Μονή Βροντησίου. Και δεν ήταν καθόλου παράξενη αυτή η σχέση, αφού το Βροντήσι ήταν γνωστό πνευματικό κέντρο της Ενετοκρατούμενης Κρήτης. Δεν είναι γνωστό ποια ακριβώς ήταν η σχέση του Δαμασκηνού με τη Μονή Βροντησίου. Έχει γραφτεί ότι υπήρξε αδελφός της μονής. Η υπόθεση αυτή δεν ευσταθεί γιατί ο Μιχαήλ Δαμασκηνός δεν υπήρξε ποτέ του μοναχός. Άλλωστε διατηρούσε καθ' όλη τη ζωή του το βαφτιστικό του όνομα (Μιχαήλ). Μπορούμε να υποθέσουμε ότι κατέφυγε στο Βροντήσι, κοντά σε άλλους λογίους της εποχής, αναζητώντας μια ψυχική επαφή μαζί τους, αλλά και επαφή με την τέχνη που είχε ενδεχομένως αναπτυχθεί στο μοναστήρι.Μια εκπληκτική μαρτυρία για τη σχέση του Δαμασκηνού με τη Μονή Βροντησίου προέρχεται από ενθύμιση που δημοσίευσε ο καθηγητής Μ. Μανούσακας. Ενώ είχε εκδηλωθεί η τουρκική επίθεση, ο Εμμ. Δέσος, βιβλιογράφος και αδελφός του Ηγουμένου της Μονής Βροντησίου Σίλβεστρου Δέσου, έδωσε στον λόγιο μοναχό και ηγούμενο του Αγίου Γεωργίου στο Σκαλωτό Γεράσιμο Βλάχο "ανθίβολα" ή "ντιζένια" (= προσχέδια) επτά αγιογραφικών πινάκων. Ένα από τα "ανθίβολα" αυτά ήταν η κεφαλή του Μεγάλου Αντωνίου ζωγραφισμένη από το Δαμασκηνό

Πηγές 
1. Μ. Μανούσακα, Δύο άγνωστα έργα του Γερ. Βλάχου Κρητ. Χρονικά Η/1954 σελ. 59.
2. http://parembasis.gr/2000/00_08_23.htm
3. Greek Icon Painting (1927) J. Stuart Hay, Leonard Bower The Burlington Magazine for Connoisseurs,51, (292);pp: 8-9 and 12-14
4. Ανδρέας Μουστοξύδης (1843-1853). Ελληνομνήμων ή σύμμικτα ελληνικά : σύγγραμα ελληνικόν. Ανακτήθηκε την 11 Ιανουαρίου 2011.




Τετάρτη, 7 Μαρτίου 2012

02. Αντώνιος Βασιλάκης

    Ο Αντώνιος Βασιλάκης (Antonio Vassilacchi ή Il Aliense) (1556-1629), ήταν σημαντικός Έλληνας αναγεννησιακός ζωγράφος που εργάστηκε κυρίως στην Βενετία και στο Βένετο.Ο Bασιλάκης γεννήθηκε στην Μήλο και έφυγε για τη Βενετία σε μικρή ηλικία. Το 1572 μαθήτευσε στον Πάολο Βερονέζε (Paolo Veronese) και ζωγράφισε πολλές τοιχογραφίες στο επισκοπικό παλάτι του Τρεβίζο, στην εκκλησία Sant'Agata στην Πάδοβα, στην (Montecchia di Crosara) και σε άλλες εκκλησίες της Βενετίας. Η μεγάλη ευκαιρία ήρθε για τον Βασιλάκη μετά την πυρκαγιά που κατέστρεψε το παλάτι των Δόγηδων στη Βενετία το Δεκέμβριο του 1577. ο Aliense (όπως ήταν γνωστός) ήταν ένας από τους ζωγράφους που ανέλαβαν την ανακαίνιση του Παλατιού.


   Ο Βασιλάκης αποτέλεσε μέλος της αδελφότητας του Αγίου Νικολάου του Ελληνικού Έθνους, μιας από τις πιο ζωντανές κοινότητες ξένων τον καιρό εκείνο στην Βενετία 1600. Ήταν ακόμα μέλος της αδελφότητας των Ενετών ζωγράφων από το 1584 και είχε αποκτήσει το ψευδώνυμο 'Aliense'. Το ψευδώνυμο προέρχεται από τη Λατινική λέξη alienus, που σημαίνει ξένος και είχε δοθεί στον Βασιλάκη εξαιτίας της Ελληνικής του καταγωγής.


      Παντρεύτηκε 3 φορές. Το όνομα της πρώτης του συζύγου που γέννησε το γιο του Στέφανο δεν είναι γνωστό. Ο Στέφανος ακολούθησε τα καλλιτεχνικά βήματα του πατέρα του, έγινε επίσης ζωγράφος και τον βοήθησε στην πραγματοποίηση κάποιων έργων όπως στην Ενθρόνιση του Baldwin της Φλαμανδίας. Δυστυχώς πέθανε νέος πριν ολοκληρώσει την καριέρα του. Ο Βασιλάκης είχε επίσης 2 κόρες. Η δεύτερη του γυναίκα Τζιακομίνα πέθανε το Νοέμβριο του 1609. Ο τελευταίος του γάμος ήταν και ο πιο άτυχος. Ο βιογράφος του Βασιλάκη, Κάρλο Ριντόρφι (Carlo Ridolfi) περιγράφει έναν πίνακα που δείχνει τον ζωγράφο να κουβαλάει στην πλάτη του την γυναίκα του, τη νοσοκόμα της, τον θείο της και τον γιο της από τον προηγούμενο της γάμο.Ο Βασιλάκης συνήθιζε να δείχνει τον πίνακα και να λέει στους φίλους του: "Αυτό είναι το βάρος που θα κουβαλάω μέχρι να πεθάνω". 



   
         

     
      Η δουλειά του Βασιλάκη στο παλάτι των δόγηδων ξεπερνά, αριθμητικά τουλάχιστον, αυτήν των άλλων καλλιτεχνών, αφού ζωγράφισε όλες τις μεγάλες αίθουσες του παλατιού ο΄πως την αίθουσα του Μεγάλου Συμβουλίου (Sala del Maggior Consiglio), την αίθουσα ψηφοφοριών (Sala dello Scrutinio), την αίθουσα της Γερουσίας (Sala del Senato), την αίθουσα του Συμβουλίου των 10 (Sala del Consiglio dei Dieci), και την αίθουσα της πυξίδας (Sala della Bussola).



     













 
  Το 1556 του ζητήθηκε να ζωγραφίσει έναν από τους μεγαλύτερους πίνακες, την Ανάσταση στο παρεκκλήσι του San Marziale. Σχεδίασε και έδωσε τον πίνακα σε chiaroscuro στον Ντομένικο Κρέστι (Domenico Cresti), τον ζωγράφο της Σταύρωσης στην ίδια εκκλησία. Οι 2 πίνακες ανακαινίστηκαν το 1558 και βρίσκονται ακόμα απέναντι από τον άλλο, ψηλά στο μαρμάρινο εικονοστάσιο της εκκλησίας. Το 1551 ο Βασιλάκης έλαβε παραγγελίες από την Αδελφότητα των Εμπόρων (Scuola dei Mercanti) και λίγο καιρό μετά εργάστηκε στην εκκλησία του San Giovanni Elemosinario λίγα μέτρα μακριά από το εμπορικό κέντρο της Βενετίας στο Ριάλτο. Ζωγράφισε για την εκκλησία του Angelo San Raffaele το 1558. Επίσης πίσω από την πρόσοψη της εκκλησίας του San Zaccaria εκτίθενται τουλάχιστον 4 έργα του Αλιένζε. Το 1559 οι μοναχοί του μοναστηριού San Giorgio Maggiore αποφάσισαν να ανακαινίσουν την εκκλησία τους. Ανέθεσαν στον Παλλάδιο να πραγματοποιήσει την ανακαίνιση αλλά 21 χρόνια μετά με τον θάνατο του καλλιτέχνη το έργο ήταν ακόμα ημιτελές. Οι μοναχοί κάλεσαν μετά τον Βασιλάκη να επιλέξει το καλύτερο κατά τη γνώμη του σχέδιο του Παλλάδιου για το κεντρικό εικονοστάσιο της εκκλησίας. Στη συνέχεια του ζητήθηκε να ζωγραφίσει ένα δικό του σχέδιο για την εκκλησία. Τα σχέδιά του έγιναν αμέσως αποδεκτά από τη μονή και έτσι δημιουργήθηκε το μεγάλο μπρούτζινο σύμπλεγμα των ευαγγελιστών που στηρίζουν τον κόσμο και τον Κύριο.



 Το 1594, ο Aliense, συστημένος από τους μοναχούς του San Giorgio Maggiore, ανέλαβε τη εκτέλεση μιας σειράς πινάκων που αποτελούν τον Κύκλο του Χριστού για την εκκλησία του Αγίου Πέτρου στην Περούτζια. Οι πίνακες είναι σήμερα εκτεθειμένοι στην ίδια εκκλησία.Το 1602 ο Βασιλάκης ξεκίνησε την αγιογράφηση του καθεδρικού ναού στο Σαλό ενώ η δουλειά του (κυρίως διακοσμητική) στη βίλα του γερουσιαστή Giovanni Barbarigo στην Noventa Vicentina κοντά στην Μοντανιάνα είναι εντυπωσιακή.



  Ο Aliense πέθανε το Μεγάλο Σάββατο του 1629, σε ηλικία 73 χρονών. Κηδεύτηκε με τιμές στην εκκλησία του (San Vitale) την επομένη. Η εκκλησία του San Vitale βρισκόταν στην ίδια πλατεία με το σπίτι του και φιλοξενούσε τους πίνακές του Ανάσταση και Ανάληψις του Σωτήρος. Σύμφωνα με τα αρχεία του Βατικανού πέθανε από 12ήμερη ασθένεια με πυρετό.






Τρίτη, 6 Μαρτίου 2012

01. Δομήνικος Θεοτοκόπουλος


«Ω διαβάτη, αυτός ο ωραίος τάφος, ο θόλος από πορφυρίτη, απ’ το σύμπαν κλέβει
το πιο περίφημο πινέλο, αυτό που έκαμε τη ζωή να σφύζει στο ξύλο και στο πανί.
Το όνομα αυτό, που είναι άξιο για μια πνοή πιο ισχυρή από εκείνη που γεμίζει τη σάλπιγγα της Φήμης,
απλώνεται και λάμπει πάνω σ’ αυτό το μάρμαρο το βαρύ. Γονάτισε και προχώρησε.»
                                                                                                       Από τον τάφο του El Greco




    Αρχικά θα ξεκινήσουμε με έναν από τους πιο γνωστούς Έλληνες ζωγράφους! Τον Δομήνικο
Θεοτοκόπουλο γνωστό και ως El Greco.
Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (1541–7 Απριλίου 1614), γνωστός επίσης με τo ιταλικό προσωνύμιο El Greco, δηλαδή ο Έλληνας(Το αντίστοιχο προσωνύμιο στην ισπανική γλώσσα ήταν El Griego), ήταν Kρητικός ζωγράφος, γλύπτης και αρχιτέκτονας της Ισπανικής αναγέννησης. Έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του μακριά από την πατρίδα του, δημιουργώντας το κύριο σώμα του έργου του στην Ιταλία και στην Ισπανία.
  Υφολογικά, η τεχνοτροπία του Ελ Γκρέκο θεωρείται έκφραση της Βενετικής σχολής και του μανιερισμού όπως αυτός διαμορφώθηκε στο δεύτερο μισό του 16ου αιώνα. Παράλληλα χαρακτηρίζεται από προσωπικά στοιχεία, προϊόντα της τάσης του για πρωτοτυπία, τα οποία όμως δεν βρήκαν μιμητές στην εποχή του, γεγονός που δεν ευνόησε και τη συνέχειά τους. Η μπαρόκ τεχνοτροπία που εκτόπισε τον μανιερισμό, αλλά και τα αμέσως μεταγενέστερα καλλιτεχνικά ρεύματα που δεν αντιμετώπισαν ευμενώς το ύφος του, είχαν ως αποτέλεσμα να αγνοηθεί το έργο του Γκρέκο τους επόμενους αιώνες. Στη διάρκεια του 20ού αιώνα, αναγνωρίστηκε ως πρόδρομος της μοντέρνας τέχνης που αξιοποίησε στοιχεία της Ανατολικής και Δυτικής παράδοσης, και το έργο του επανεκτιμήθηκε, διατηρώντας μέχρι σήμερα δεσπόζουσα θέση ανάμεσα 
στους μείζονες ζωγράφους όλων των εποχών.

   
   Έργα της νεανικής ηλικίας του Γκρέκο, δηλαδή πριν την εποχή της μετάβασής του στη Βενετία θεωρούνται: «Η Προσκύνησις των Μάγων» του Μουσείου Μπενάκη στην Αθήνα, ένα τρίπτυχο στην Gabria Estense της Μοδένας με την παράσταση της προσκύνησης των Ποιμένων, τη βάπτιση και στο μέσο το Χριστό να στέφεται σε δόξα μάρτυρας της πίστεως του Όρους Σινά κ.ά. Παρά τις αμφισβητήσεις περί αυτών, φαίνεται ότι αυτά είναι μάλλον γνήσια έργα του, ενώ αντιθέτως «ο Ευαγγελιστής Λουκάς ζωγραφίζων την Θεοτόκον», παρά την υπογραφή του Δομήνικου, δεν πρέπει να θεωρείται έργο του. Άλλα νεανικά έργα του ζωγράφου που ανήκουν σ’ αυτήν την περίοδο της παραμονής του στη Βενετία θεωρούνται: «Η Δευτέρα Παρουσία», «Η προσκύνησις των Ποιμένων» της συλλογής Willumsen. Πίνακες της ίδιας περιόδου θεωρούνται: «Η θεραπεία του Τυφλού» της Πινακοθήκης της Δρέσδης, «Ο λεγόμενος Στέφανος» της Βιέννης, «Η Βάπτιση του Χριστού» της συλλογής Κούκ στην Αγγλία, «Το Παιδίον με το κάρβουνο στην Πινακοθήκη Νεαπόλεως Ιταλίας, «Η αρπαγή της Περσεφόνης» της Πινακοθήκης Ντόρια στη Ρώμη και η λεγόμενη «προσωπογραφία μιας Κρητικιάς». Η προσωπογραφία αυτή η λεγόμενη αλλιώς «Κυρία με την ερμίνα» είναι έργο μάλλον του 1580-82. Επίδραση του Τιτσιάνο αναγνωρίζουν οι κριτικοί στα έργα του Δομήνικου: «Ευαγγελισμός» του Πράδο (Μαδρίτη), «ο Άγιος Φραγκίσκος δεχόμενος τα στίγματα» της συλλογής Θουλοάγκα, «Προσωπογραφία του Κλόβιο» στο Μουσείο Νεαπόλεως και την προσωπογραφία του «Αναστάτζι» (Συλλογή Frick Ν. Υόρκη). Κατά την παραμονή του στη Ρώμη, με την ανάμνηση όμως του Τιντορρέτο, ο Γκρέκο θα ζωγραφίσει την «Θεραπεία του Τυφλού», της Πινακοθήκης της Πάρμας και την «Εκδίωξη των εμπόρων εκ του ναού» του Ινστιτούτου Τέχνης στη Μινεάπολη (Η.Π.Α.). 



    Αλλά τα καλύτερα έργα του Θεοτοκόπουλου ανήκουν στη Ισπανική περίοδο, που ήρθε και η πλήρης ωρίμανσή του. Από τα πρώτα του έργα στη χώρα αυτή είναι οι εικόνες του εικονοστασίου του Αγ. Δομίγκου του Παλαιού Τολέδο, καθώς και η Κοίμησης της Θεοτόκου, η Αγία Τριάς, ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, ο Ιωάννης ο Ευαγγελιστής κ.ά. Ακολουθούν κατόπιν οι πίνακες: «Pieta», της συλλογής Χούντικτον στη Ν. Υόρκη, «ο Άγιος Σεβαστιανός» της μητρόπολης της Βαλένθια (Ισπανία), η «προσωπογραφία του Ντον Κοβαρρούμπας» στο μουσείο Τολέδου, η «Προσωπογραφία του γλύπτου Λεόνη», στη συλλογή Μάξγουελ Σκωτίας, «ο Άγιος Ιερώνυμος ως καρδινάλιος» της Πινακοθήκης του Λονδίνου, «ο Ιππότης με το χέρι εις το στήθος» της συλλογής του Βερολίνου.

  Με τη ζωή του Θεοτοκόπουλου στο Τολέδο συνδέονται σπουδαιότατοι πίνακες. Μεταξύ αυτών: «Πέτρου και Παύλου», «Χριστόν αίροντα τον Σταυρόν» (περί το 1594) στο Πράδο της Μαδρίτης, «επί νεφελών Θεοτόκον» (περί το 1597) στη Βαρκελώνη, «Ανάστασιν του Χριστού» (περί το 1598), στο Πράδο, «Προσωπογραφία του καρδιναλίου Nino de Guevarass (περί το 1600) αρχιεπισκόπου Σεβίλλης και μεγάλου Ιεροεξεταστή, «η εκδίωξη των εμπόρων» (περί το 1604) στο Gabridge Mass των Η.Π.Α., «Προσωπογραφία του Don Diego Covarrubias» (περί το 1604) του μουσείου Καλών τεχνών Βουδαπέστης, «Άγιον Ανδρέαν» (περί το 1604) στη μητρόπολη του Τολέδο, «Άγιον Ιλδεφόνσον γράφοντα καθ’ υπαγόρευσιν της Θεοτόκου» (1608 περίπου) στην εκκλησία του νοσοκομείου de la Caridad του Illescas, «Δείπνον του Ιησού εις την οικίαν του Σίμωνος» (περι το 1608) στην Κούβα, και ο ανάλογος πίνακας της συλλογής Winterborthom των Η.Π.Α. Πολύ γνωστός είναι ο πίνακας «Άποψη του Τολέδου» (περί το 1608).




    Εκτός από τους ιστορικούς της τέχνης και τους μελετητές τού έργου του, σημαντικό ρόλο στην επανεξέταση του διαδραμάτισαν επίσης ζωγράφοι του 20ου αιώνα, μέσα από το έργο τους. Ο Πωλ Σεζάν, πρόδρομος του κυβισμού, υπήρξε ένας από τους πρώτους καλλιτέχνες που υιοθέτησε κοινά στοιχεία με τον Θεοτοκόπουλο, όπως η επιμήκυνση των μορφών. To έργο του Πάμπλο Πικάσο χαρακτηρίζεται επίσης από αρκετές αναφορές στον Γκρέκο, τον «πατέρα του» στη ζωγραφική όπως ο ίδιος τόνιζε. Ορισμένα σχέδια και πίνακες της πρώιμης περιόδου του, μιμούνται το ιδίωμα του Θεοτοκόπουλου, ενώ ιδιαίτερα εμφανής είναι η επίδραση του κατά την «μπλε περίοδο» τού Πικάσο. Ο πίνακας Η ταφή του Κασαχέμας (1901, Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης Παρισιού) τού Ισπανού ζωγράφου είναι εμπνευσμένος από την Ταφή του Κόμη Οργκάθ, ενώ και οι Δεσποινίδες της Αβινιόν (1907, MoMA) αντλούν μοτίβα από τον πίνακα Η Πέμπτη Σφραγίδα της Αποκαλύψεως τού Γκρέκο. Κατά τη δεκαετία του 1940, όταν ο Πικάσο ολοκλήρωσε μία σειρά πινάκων που αποτελούσαν παραλλαγές γνωστών έργων, φιλοτέχνησε επίσης την Προσωπογραφία ζωγράφου (1950, Συλλογή Angela Rosengart), έργο που αποτελεί τη δική του εκδοχή για την Προσωπογραφία του Χόρχε Μανουέλ Θεοτοκόπουλου (1600-05) τού Γκρέκο.

   Για τους εξπρεσιονιστές, σημείο επαφής με τον Γκρέκο αποτέλεσαν οι επιμήκεις μορφές του, ενώ ο Φραντς Μαρκ έγραψε για το «μεγαλείο αυτού τού μεγάλου δασκάλου», το οποίο θεωρούσε συνδεδεμένο με τις ιδέες της ομάδας του Γαλάζιου Καβαλάρη. Επίδραση από τον Γκρέκο δέχθηκε επίσης ο Τζάκσον Πόλοκ (1912-56), ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους του αφηρημένου εξπρεσιονισμού, κυρίως στα πρώιμα έργα του. Μέχρι το 1943, ο Πόλοκ είχε ολοκληρώσει περισσότερα από 60 σχέδια ζωγραφικής βασισμένα σε συνθέσεις του Γκρέκο, ενώ γνωρίζουμε πως διέθετε στη συλλογή του αναπαραγωγές έργων του, καθώς και τρία βιβλία για τον Έλληνα ζωγράφο. H προσωπικότητα και το έργο τού Θεοτοκόπουλο ενέπνευσαν επίσης φυσιογνωμίες της λογοτεχνίας. O ποιητής Ράινερ Μαρία Ρίλκε ήρθε σε επαφή με το έργο του κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού του στην Ισπανία το 1912, ενώ τα ποιήματά του Himmelfahrt Mariae I-II θεωρούνται βασισμένα στην Άμωμη Σύλληψη (1607-13, Μουσείο Σάντα Κρουθ) του Γκρέκο. Ο Νίκος Καζαντζάκης, στο αυτοβιογραφικό του έργο Αναφορά στον Γκρέκο, επίσης εξέφρασε με το δικό του τρόπο το θαυμασμό  που  έτρεφε 
για το έργο τού Γκρέκο.

Με τη σειρά μας και εμείς πρέπει να εκφράσουμε το θαυμασμό μας και την ευγνωμοσύνη μας για το έργο αυτού του μεγάλου Έλληνα ζωγράφου!!



Σας καλωσορίζω στο ιστολόγιο μου!


 Σας καλωσορίζω στο μαγευτικό ταξίδι των χρωμάτων!

Το Greek Art είναι ένας διαδικτυακός χώρος τέχνης!
Μέσα απο το ιστολόγιο θα παρουσιαστούν Ελληνες εικαστικοί καθώς και κριτικές για τα έργα τους.
Μεγάλο κομμάτι των δημοσιεύσεων θα απασχολήσουν οι εκθέσεις και οι εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα στην ελληνική καλλιτεχνική σκηνή.
Για αρχή όμως πιστεύω ότι πρέπει να ξεκινήσουμε με μερικούς από τους σπουδαιότερους Έλληνες καλλιτέχνες που πέρασαν ανα τους αιώνες και μάγεψαν τον κόσμο με τις δημιουργίες τους!
Ελπίζω οι εικόνες και τα χρώματα που θα φανερωθούν στις επόμενες αναρτήσεις να προκαλέσουν και σε εσάς την ίδια αίσθηση ομορφιάς με αυτή που  δημιουργήθηκε σε εμένα αντικρίζοντας τα...!